V. Zatrucia (tlenkiem węgla).

a) opis.

Tlenek węgla - jest gazem bezbarwnym, bez zapachu, nieco lżejszym od powietrza Wiąże się z hemoglobiną krwi, tworząc karboksyhemoglobinę (HbCO) niezdolną do przenoszenia tlenu oraz powoduje inaktywację fermentów oddechowych Powinowactwo tlenku węgla do hemoglobiny jest 250-300 razy większe niż tlenu, przy czym powstała HbCO jest połączeniem znacznie trwalszym i wolniej (ok. 10-krotnie) ulegającym dysocjacji niż oksyhemoglobina. Najpoważniejsze uszkodzenia spowodowane niedotlenieniem tkanek powstają w ośrodkowym układzie nerwowym. W tabeli podałem toksyczność tlenku węgla oraz typowe objawy.

Należy zaznaczyć, że oprócz tlenku węgla podczas pracy kominiarskiej można napotkać na jeszcze inne związki toksyczne, i są to najczęściej:

b) nie wolno (jeśli ratowany utracił przytomność):

* pozostawić rannego samego,
* podawać niczego doustnie,
* podkładać niczego pod głowę (można spowodować zwężenie lub zamknięcie dróg oddechowych),
* pozostawiać w pozycji na wznak,

c) objawy:

* zaburzenia orientacji,
* brak reakcji na ból,
* brak reakcji na bodźce zewnętrzne,
* brak logicznego kontaktu słownego z ratowanym,
* śpiączka.

c) należy:

* wezwać Pogotowie Ratunkowe
* natychmiast usunąć przyczynę zatrucia,
* wynieść ratowanego na powietrze i:
- sprawdź czy ratowany oddycha jeśli nie to rozpocznij "sztuczne oddychanie" (patrz Instrukcja pkt. Brak oddechu),
- sprawdź czy ma wyczuwalne tętno i czy oddycha .Jeśli nie rozpocznij reanimację (patrz Instrukcja pkt. Brak tętna),

VI. Pogryzienia. (często bagatelizowane jako urazy wstydliwe i "niegodne" strażaków).

a) opis:

Człowiek pogryziony przez zwierzę może zachorować na wściekliznę .Jest to zawsze śmiertelna, odzwierzęca choroba zakaźna. Okres wylęgania choroby u człowieka wynosi przeciętnie od 1 - 3 miesięcy. Należy pamiętać, że najniebezpieczniejsza jest ślina chorego zwierzęcia. Zwierzę podejrzane o wściekliznę poddawane jest 10-dniowej obserwacji. Postaraj się pomóc w schwytaniu dzikiego zwierzęcia, które pogryzło poszkodowanego (np. przez wyspecjalizowane służby weterynaryjne). Jeśli nie można schwytać żywego , sekcja mózgu zabitego zwierzęcia ułatwi lekarzowi podjęcie decyzji.

b) nie wolno:

* bagatelizować nawet najmniejszych pogryzień,

c) należy:

* ustalić czy zwierzę domowe było szczepione przeciw wściekliźnie,
* unikać dzikich zwierząt, które nie wykazują strachu przed ludźmi,

d) objawy:

* rana po pogryzieniu,

e) schemat postępowania:

- starannie umyć ranę wodą z mydłem i założyć opatrunek,
- odwieźć rannego do szpitala.

VII. Przechłodzenia (hipotermia).

a) opis:

Wskutek głębokiego oziębienia ciała spowalniają się w organizmie wszystkie procesy fizjologiczne: zmniejsza się częstość oddechów, zwalnia się czynność serca, obniża się przepływ krwi w naczyniach skóry i mięśni. Mimo oziębienia w organizmie zachowany zostaje przepływ krwi przez ważne dla życia narządy. Nieumiejętne, zbyt gwałtowne ogrzanie ciała może być nie tylko szkodliwe, lecz nawet prowadzić do śmierci ratowanego.

b) nie wolno:

* uznawać za martwą osobę, która uległa hipotermii przed próbą jej ogrzania,
* podawać alkoholu,
* ogrzewać zbyt gwałtownie,
* pozostawiać ratowanego samego.

c) objawy:

* dreszcze,
* zaburzenia koordynacji ruchów,
* zaburzenia orientacji,
* obniżona temperatura ciała,
* sztywność mięśni,
* płytkie i rzadkie oddechy,
* słabo wyczuwalne, rzadkie uderzenia tętna,
* utrata przytomności,
* brak oznak życia,

d) należy:

* jeśli ratowany jest przytomny - powoli zacznij ogrzewać jego ciało. Zdejmij przemarznięte ubranie, okryj kocem, folią aluminiową (lub ogrzewaj własnym ciałem). Przenieść do ciepłego pomieszczenia, podawaj ciepłe napoje. Zrób wszystko aby temperatura się nie obniżała.
* udrożnij drogi oddechowe,
* jeśli ratowany jest nieprzytomny, sprawdź czy ma zaburzenia oddychania. Sztuczne oddychania rozpocznij wtedy gdy częstość oddechów wynosi mniej niż 6/min. Nie rozpoczynaj masażu serca z powodu wolnej czynności serca. reanimacja powinna być przeprowadzona dopiero w razie braku tętna (patrz Instrukcja pkt. Brak tętna),
* powoli czekając na przyjazd Pogotowia Ratunkowego podnoś temperaturę ciała,
* pamiętaj, że odmrożone części ciała są podatne na urazy mechaniczne.

Bardzo pomocna podczas udzielania "pierwszej pomocy" (nie tylko poszkodowanemu ale i sobie lub partnerowi - ratownikowi) może okazać się odpowiednio wyposażona apteczka. Nie musi ona być ani duża ani nadmiernie wyposażona musi natomiast znajdować się pod ręką (tj. jako wyposażenie samochodu strażackiego). Apteczkę po każdej "akcji" należy uzupełnić natomiast raz w roku należy wymienić przeterminowane leki. Zawartość apteczki ma pomoc w udzielaniu pierwszej pomocy a nie w leczeniu dlatego winna zawierać tylko niezbędne materiały opatrunkowe, podstawowe leki oraz narzędzia i przedmioty, które ułatwią udzielanie pomocy.

Wyposażenie apteczki: plastry z opatrunkiem (kilka rozmiarów), plaster bez opatrunku, bandaże opatrunkowe (szerokie i wąskie), bandaże elastyczne z zapinkami (szerokie i wąskie), sterylne opatrunki (gazy małe, średnie, duże), chusta trójkątna, opaska uciskowa, węgiel, płyn do dezynfekcji skory (jodyna, woda utleniona, spirytus salicylowy), sterylne krople do oczu, leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (polopiryna, paracetamol, pyralgina), nożyczki (najlepiej z zaokrąglonymi końcami), pęseta, gumowa gruszka do płukania, sterylne rękawiczki gumowe (min. 2 pary), maseczki gazowe lub papierowe na usta, żetony lub karta magnetyczna do aparatu telefonicznego, latarka, świeczka, zapałki,

- kartki i długopis, termometr lekarski, kubki jednorazowego użytku, mydło, agrafki, nitki, tasiemki, folia aluminiowa lub płachta cienkiego metalizowanego plastiku.

Zawartość apteczki może być modyfikowana stosownie do potrzeb. Pamiętaj ,że pierwsza pomoc ma umożliwić dalsze działanie medyczne a nie je zastąpić.

bryg.inż. Karol Pieśniak

W opracowaniu korzystano z następujących źródeł:

* magazyn specjalistyczny "Zagrożenia" nr 1/96, 2/96,3/96,4/96,3/97,
*Janina Stępińska, Tomasz Szajewski "Pierwsza pomoc"Wydawnictwo TENTEN Warszawa 1994,
* materiały własne z Konferencji Naukowo-Szkoleniowej "Medycyna Katastrof" Poligon KONOTOP - 12-:-14 czerwca 1994 r.