 |
|
Bezpieczeństwo
eksploatacji systemów kominowych
Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, Warszawa
Aby rozważyć bezpieczeństwo eksploatacji systemów kominowych należy postawić sobie pytanie: jakie podstawowe zadania stawiane są kominom? Komin zaczął odgrywać ważną rolę w życiu człowieka od momentu, gdy zaistniała potrzeba bezpiecznego odprowadzania do atmosfery dymu z palenisk umieszczonych w pomieszczeniach siedzib ludzkich, nie zagrażając życiu i zdrowiu ludzi i nie stwarzając zagrożenia pożarowego. Komin, by sprostać tym zadaniom musi spełniać następujące, podstawowe warunki:
1. być bezpiecznym pod względem statycznym,
W miarę rozwoju cywilizacji oraz wprowadzania do użytkowania w gospodarstwach domowych paliw gazowych i płynnych, przewody kominowe przestały spełniać rolę tylko przewodów dymowych, zaczęły także spełniać funkcję kominów spalinowych służących do odprowadzenia produktów spalania z palenisk gazowych i opalanych paliwami płynnymi, a także wentylacyjnych - w układzie nawiewno-wywiewnych, służących do dostarczenia niezbędnej ilości powietrza koniecznego w procesie spalania oraz wymiany zużytego powietrza w pomieszczeniu. Tak powstawały systemy instalacji kominowych. Następnym pytaniem jakie się nasuwa jest: jakie zagrożenie dla człowieka, środowiska czy budynku może stanowić niesprawna instalacja kominowa? Niedrożne, nieszczelne przewody kominowe, jak również niewłaściwe podłączenie do nich urządzeń może doprowadzić do pożaru, wybuchu, zatrucia użytkownika, a także zawilgocenia i zagrzybienia obiektu budowlanego, którego wtórnym następstwem może być zagrożenie dla zdrowia człowieka. Szczególnie te ostatnie zjawiska są wynikiem postępującej hermetyzacji pomieszczeń mieszkalnych, przy jednoczesnym ignorowaniu wpływu tych działań na funkcjonowanie grawitacyjnych przewodów kominowych. Wentylacja grawitacyjna powinna funkcjonować prawidłowo przy zamkniętych oknach w całym mieszkaniu. Obowiązuje tu zasada, doprowadzenia takiej samej ilości powietrza jak odprowadzamy. Lekceważenie tej zasady przez projektantów, a także osoby sprawdzające i nadzorujące i realizujące projekt nie uwzględniający wymogów parag.148 ust.2 warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (czytamy w nim, " w przypadku zastosowania okien, drzwi balkonowych i innych otworów zewnętrznych o dużej szczelności, uniemożliwiającej infiltrację powietrza zewnętrznego w ilości niezbędnej do potrzeb wentylacyjnych, należy przewidzieć odpowiednie urządzenia zapewniające wystarczający jego napływ do pomieszczeń "), stwarza zagrożenie zdrowia i życia mieszkańców, a także ich mienia. Co to jest wentylacja? Wentylacja to proces zorganizowanej wymiany powietrza w pomieszczeniu. Powinna ona zapewniać między innymi:
* powietrze do oddychania,
Instalacje wentylacyjne w budynkach mieszkalnych winny spełniać wymogi rozdziału 6 "Warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie" oraz Polskiej Normy PN-/B-03430 - "Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej". Rozwój kominów. Coraz powszechniejsze zastosowanie gazu i oleju opałowego doprowadziło do zmian w technice grzewczej, a w konsekwencji i w technice kominowej. Postępujący rozwój techniki spalania doprowadził do produkcji kotłów grzewczych o lepszych parametrach wykorzystania energii i niższej temperaturze spalin. I w tym momencie pojawia się zjawisko kondensacji pary wodnej w kominie. Obok podstawowych cech, jakim powinien odpowiadać komin, o których mówiliśmy wcześniej, dochodzi wymaganie kwasoodporności ścian wewnętrznych komina. Te trendy technologiczne przyniosły za sobą konieczny rozwój techniki kominowej. Od stosowanego od lat komina murowanego poprzez jednowarstwowe kominy z prefabrykatów, a następnie kominy dwuwarstwowe - w których rura wewnętrzna spełnia warunek kwasoodporności, a osłona zewnętrzna zapewnia stateczność komina, dochodzimy do kominów trójwarstwowych. Komin ten, z warstwą izolacyjną, chroni spaliny o niższej temperaturze przed nadmiernym oziębieniem i wykraplaniem się szkodliwego kondensatu. Ostatnim stadium rozwoju techniki kominowej jest komin niewrażliwy na wilgoć, z przewietrzaniem, który spełnia wymagania w szerokim zakresie temperatur, w tym dla kotłów kondensacyjnych. Na zjawisko kondensacji pary wodnej w kominie należy szczególnie zwrócić uwagę, gdy decydujemy się zmianę urządzenia grzewczego na urządzenie odprowadzające spaliny o niskich temperaturach. Ze zdziwieniem obserwujemy, że po zastosowaniu np. kotła kondensacyjnego, dotychczas dobry komin ulega zniszczeniu. Woda, obojętna dla środowiska i nieszkodliwa jako składnik spalin, w połączeniu z innymi produktami spalania (związkami azotu, siarki, węgla) tworzy substancje, które działają destrukcyjnie, zarówno na kominy murowane, jak i ze stali węglowej. Ponadto sama woda w warunkach niskich temperatur zewnętrznych, w kominach murowanych i nie izolowanych termicznie, wsiąkając w cegłę zamarza, powodując rozsadzanie i erozję ścian komina. Zmiana funkcji przewodów i zasady przyłączenia urządzeń. Samodzielne wykonywanie przez użytkownika wymiany urządzeń gazowych jest problemem mającym zdecydowanie negatywny wpływ na bezpieczne użytkowanie urządzeń i przewodów kominowych. Wymiana np. pieca gazowego jednofunkcyjnego na dwufunkcyjny wykonywana jest najczęściej bez sprawdzania, czy w nowej sytuacji zmiany obciążenia cieplnego, zarówno kanały spalinowe, jak i przewody łączące, odpowiadają wymaganiom parag.175 i 176 " Warunków technicznych... " Nie jest sprawdzane, czy zainstalowane nowe urządzenie, w szczególności zużywające zwiększoną ilość powietrza nie wywołuje zakłóceń w funkcjonowaniu wentylacji i nie ogranicza jej skuteczności (parag.148.3 " Warunków technicznych... " Jest to przykład łamania przepisów prawa budowlanego w zakresie wykonywania robót budowlanych przez osobę nie posiadającą odpowiednich uprawnień oraz wykonywania tych robót bez spełnienia obowiązku ich zgłoszenia właściwemu organowi, zgodnie z art. 30 ust.1 ustawy Prawo budowlane. Prawidłowy dobór przekroju komina, odpowiedniego materiału oraz systemu kominowego może zagwarantować bezbłędne funkcjonowanie źródła ciepła oraz wyeliminować zagrożenia zdrowia i życia użytkowników. Przy zmianie urządzenia grzewczego z paliwa stałego na paliwo gazowe lub płynne konieczne jest dostosowanie przewodów paliwowych do wymagań parag. 140 ust.4 " Warunków... " w brzmieniu:" wewnętrzna powierzchnia przewodów odprowadzających spaliny mokre powinna być odporna na ich destrukcyjne działanie ". Warte polecenia jest zastosowanie wsadów kominowych ze stali nierdzewnej kwasoodpornej. Doświadczenia eksploatacyjne wskazują, że korzystniejsze jest stosowanie sztywnych systemów kominowych, gdyż według opinii kominiarzy rury giętkie w kominie korodują w krótkim czasie, powodując jego nieszczelność. Należy pamiętać, że przy zmianie funkcji przewodów wentylacyjnych na dymowe lub spalinowe należy je dostosować do wymagań określonych dla tych przewodów. Przewodów wentylacyjnych wykonanych w cegły wapienno-piaskowej nie należy zamieniać na przewody dymowe lub spalinowe. Bezpieczeństwo użytkowania w przepisach Prawa budowlanego. O tym, jak ważne jest bezpieczne użytkowanie przewodów kominowych świadczy fakt nałożenia przez ustawodawcę obowiązku sprawdzania stanu ich technicznej sprawności.
Zakres badań instalacji kominowych.
* drożności przewodów kominowych,
Z tak wykonanego przeglądu przewodów kominowych należy sporządzić protokół stanowiący dokument pokontrolny wymagany prawem budowlanym, przechowywany łącznie z książką obiektu, której wzór i sposób prowadzenia został określony w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 października 1998 r. w sprawie wzoru książki obiektu budowlanego (Dz.U. nr 135 poz.882 z 98r) Celem ujednolicenia dokumentacji pokontrolnej Korporacja Kominiarzy Polskich ustaliła jednolity wzór protokołu łącznie z zakresem przeprowadzonej kontroli. Stanowi on integralną część Regulaminu obowiązującego mistrzów kominiarskich w zakresie przeprowadzania kontroli polegających na sprawdzeniu stanu technicznej sprawności przewodów kominowych dymowych, spalinowych i wentylacyjnych ustanowionego przez Prezydium Zarządu Głównego Korporacji Kominiarzy Polskich w 1998r. Niewykonanie obowiązku przeprowadzenia kontroli przewodów kominowych, o których mowa w art. 62 ust.1 jest wykroczeniem, zagrożonym karą grzywny (art.93 pkt.8) Niezależnie od powyższego obowiązku przepisy wymagają aby: Art.70,1. Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu budowlanego, na którym spoczywają obowiązku w zakresie napraw, określone w przepisach odrębnych lub umowach, są obowiązani w czasie lub bezpośrednio po przeprowadzonej kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, usunąć stwierdzone uszkodzenia oraz uzupełnić braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia ludzi, środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar, wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem. 2. Obowiązek, o którym mowa w ust.2, powinien być potwierdzony w protokole kontroli obiektu budowlanego. Osoba dokonująca kontroli jest obowiązana bezzwłocznie przesłać kopię tego protokołu do właściwego organu. Niespełnienie tego obowiązku skutkuje odpowiedzialnością z art.93 pkt9.a, ustawy Prawo budowlane. Właściwy organ nadzoru budowlanego, zgodnie z art.66 Prawa budowlanego, może zawsze w drodze decyzji nakazać usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany:
1) jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo
Decydując o zastosowaniu wybranego systemu kominowego należy upewnić się, czy użyte wyroby budowlane spełniają wymagania art.10 Prawa budowlanego. Art.10.1. Przy wykonywaniu robót budowlanych należy stosować wyroby budowlane o właściwościach użytkowych umożliwiających prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym spełnienie wymagań podstawowych określonych a art.5 ust.1 pkt 1 - dopuszczone do obrotu i powszechnego lub jednostkowego stosowania w budownictwie. 2. Dopuszczone do obrotu powszechnego stosowania w budownictwie są: 1) wyroby budowlane, właściwie oznaczone, dla których zgodnie z odrębnymi przepisami:
a) wydano certyfikat na znak bezpieczeństwa, wykazujący, że zapewniono zgodność z kryteriami technicznymi określonymi na podstawie Polskich Norm, aprobat technicznych oraz właściwych przepisów i
dokumentów technicznych - w odniesieniu do wyrobów podlegających tej certyfikacji.
Kto wprowadza do obrotu lub przy wykonywaniu robót budowlanych stosuje wyroby budowlane nie dopuszczone do obrotu i stosowania w budownictwie naruszając przepisy art. 10 podlega karze grzywny, zgodnie z art. 93 pkt.2. Działalność GUNB w zakresie związanym z kontrolą przewodów kominowych. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego w ramach swojej działalności statutowej przywiązuje dużą rolę do kontroli realizacji przez właścicieli i zarządców budynków przepisu art.62. Prawa budowlanego. Na przełomie 1997/1998 dokonano szeregu akcji kontrolnych obejmujących między innymi sprawdzenie wykonania przeglądów przewodów kominowych w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych na terenie 6 dużych aglomeracji miejskich. Kontrolą objęto w:
1. Warszawie -268 obiektów
Podsumowywując wyniki kontroli stwierdzono, iż okresowych przeglądów przewodów kominowych nie wykonano w:
1. Warszawie w 33% kontrolowanych obiektów
Kontrole wykazały, że najwięcej przeglądów przeprowadza się w Łodzi, najmniej zaś w Poznaniu, gdzie przeglądów kominowych nie wykonano aż w około 60%. Kontrole inspektorów GUNB wykazały ponadto szereg niezgodności w sporządzonych protokołach przeglądów ze stanem faktycznym oraz brak odpowiednich uprawnień osób przeprowadzających przeglądy. Należy stwierdzić, iż większą dbałość o bezpieczeństwo mieszkańców odnotowano w zasobach spółdzielczych, choć i tu nie wykonano około 30% przeglądów kominowych. W przeprowadzonej w 1998 r. kontroli 452 budynków mieszkalnych wybudowanych w ramach programu "1000 mieszkań dla powodzian", aż w ponad 63,5% budynków negatywnie oceniono sprawność instalacji wentylacji grawitacyjnej. Do najważniejszych stwierdzonych nieprawidłowości wentylacji należy:
* zakończenie systemu wentylacji w przestrzeni stropodachu niewentylowanego - brak wywiewek dachowych - co jest niezgodne z parag.142 "Warunków technicznych...
W kilku budynkach stwierdzono liczne zacieki przy kratkach wentylacyjnych usytuowanych w suficie. Zacieki zostały spowodowane na skutek schładzania się pary wodnej i jej skraplania w nieocieplonych pionach wentylacyjnych sięgających niektórych budynkach wysokości 1.5 m. ponad dach. * za małe przekroje przewodów wentylacyjnych. W domach systemu RBS, wzniesionych w dawnym woj.legnickim we wszystkich budynkach piony wentylacyjne umieszczono w komorach paneli RBS, których wymiar (10 cm) nie daje możliwości spełnienia warunków określonych w parag.140 "Warunków technicznych...", określających najmniejszy wymiar przekroju przewodu wentylacyjnego co najmniej 0.11 m. Wnioski W opracowaniu niniejszym poruszono głównie aspekty bezpieczeństwa eksploatacji instalacji kominowych, z którym w praktyce najczęściej spotyka się nadzór budowlany. Dalsze prowadzenie akcji propagujących, wyjaśniających i podkreślających wagę przestrzegania przepisów prawa budowlanego w zakresie prawidłowego użytkowania obiektów budowlanych, a szczególnie budynków mieszkalnych, powinno utrwalić u właścicieli i zarządców nawyk systematycznego i sumiennego wykonywania przeglądów przewodów kominowych. W wyniku reformy administracyjnej państwa, nowelizacją przepisów Prawa budowlanego, wprowadzono nowy podział organów administracji publicznej działających w sferze budownictwa na organy administracji architektoniczno-budowlanej i organy nadzoru budowlanego. To do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego, jako właściwego organu nadzoru budowlanego, należy wykonywanie czynności inspekcyjno-kontrolnych, których celem jest sprawdzenie przestrzegania prawa budowlanego, między innymi w zakresie utrzymania obiektów budowlanych. Intensyfikacja tych kontroli może się przyczynić do poprawy stanu przewodów kominowych w budynkach mieszkalnych. Uzależnione jest to jednak głównie od stanu zatrudnienia i wyposażenia w inspektoratach powiatowych, które obecnie jest niewystarczające. |
