Wymagania odbiorowe systemów kominowych w świetle obowiązujących w Polsce przepisów prawnych
Dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich z 21.12.1988 w sprawie zbliżenia ustaw i aktów wykonawczych Państw Członkowskich dotyczących wyrobów budowlanych (89/106/EWG) spowodowała, że i w Polsce w dniu 16.04.2004 powstała ustawa O wyrobach budowlanych (Dz.U. 92/2004). Ustawa określa zasady dopuszczania do obrotu wyrobów budowlanych oraz zasady nadzoru nad tymi wyrobami prowadzonego przez organy administracji publicznej. Ustawa przenosi i wprowadza niektóre regulacje dotychczas uregulowane w ustawie Prawo Budowlane. Zgodnie z dyrektywą 89/106/EWG, obecnie obowiązującą ustawą Prawo Budowlane (Dz.U. 93/2004) czy też ustawą O wyrobach budowlanych - wyrób zanim zostanie dopuszczony do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie, musi być w pierwszym rzędzie zgodny z obowiązującą normą, ponadto musi spełniać wymagania podstawowe i dopiero wtedy będzie mógł uzyskać znak CE. Należy z całą mocą podkreślić, że to system odprowadzenia spalin powinien być poddany procedurom aprobacyjnym, automatyczne przenoszenie oznaczenia z urządzenia grzewczego na komin, który nie był przedmiotem badań, jest delikatnie mówiąc nadużyciem. Przypomnę tu wymagania podstawowe zdefiniowane w ustawie Prawo Budowlane, które można i należy postawić systemom kominowym: - Bezpieczeństwo konstrukcji; - Bezpieczeństwo pożarowe; - Bezpieczeństwo użytkowania; - Odpowiednie warunki higieniczne i zdrowotne oraz ochrona środowiska; - Ochrona przed hałasem i drganiami; - Oszczędność energii i odpowiednią izolacyjność cieplną przegród. Chcąc zatem mówić o wymaganiach odbiorowych stawianych kominom, czy też systemom kominowym, należy komin zdefiniować. Norma PN EN 1443:2001 definiuje komin w sposób jednoznaczny, nie pozostawiający miejsca na dowolną interpretację. Komin jest to droga przenoszenia spalin w przypadku komina spalinowego czy też droga przenoszenia zużytego powietrza w przypadku komina wentylacyjnego. Obudową komina zaś jest wszystko to, co otacza wokół komin. Obudowa komina jest to konstrukcja, stanowiąca integralną część budowli lub też wolnostojąca, murowana, betonowa, metalowa lub inna zawierająca jeden lub więcej pionowych przewodów. Norma ta również już we wprowadzeniu stawia bezwzględny warunek, często nie zauważany przez producentów urządzeń grzewczych chcących zastosować "nowinkarskie" odprowadzenie spalin. Cytuję za Normą: „Powinna być określona zdolność komina do zapobiegania rozprzestrzenianiu się pożaru wewnątrz budynku z obszaru do obszaru. Obecnie nie istnieje żadna Norma Europejska dotycząca badań rozprzestrzeniania się pożaru; dlatego też ta zdolność nie może być objęta niniejszą normą. Klasy szacujące pożar nie były zawarte w klasyfikacji kominów z powodu braku europejskiej znormalizowanej próby. Krajowe przepisy dotyczące odporności ogniowej powinny być określane na podstawie obecnie istniejących.” W świetle powyższego logicznym jest zapis §266.2 warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie..."przewody lub obudowa przewodów spalinowych i dymowych powinny spełniać wymagania określone w Polskiej Normie dotyczącej badań ogniowych małych kominów"... Kominy można dzielić i klasyfikować na wiele sposobów, poznanie tych klasyfikacji wydaje mi się niezbędnym krokiem do sformułowania wymagań odbiorowych dla systemów kominowych. Ze względu na konstrukcję obudowy kominy możemy określić jako: - Kominy jednowarstwowe są to takie kominy, których ściana przewodu jest jednorodna, np. kominy murowane, ze stali grubościennej, cementowo-szamotowe itp. - Kominy wielowarstwowe - ściana komina składa się z kilku warstw, np. kominy betonowe jako warstwa nośna, z izolacją termiczną i okładziną wewnętrzną odporną na działanie spalin, kominy ze szlachetnej stali kwasoodpornej w otulinie termoizolacyjnej w płaszczu osłonowym. Do kominów wielowarstwowych należy również zaliczyć najnowocześniejsze konstrukcje SPS, współosiowe systemy powietrzno- spalinowe, gdzie przewód wewnętrzny odprowadza spaliny, a przewód zewnętrzny dostarcza powietrze do spalania. - Kominy wewnętrzne - przewody kominowe różnego przeznaczenia grupowane w kominy, prowadzone wewnątrz budynku jako samodzielna konstrukcja nie związana z budynkiem lub też związana ze ścianą nośną i prowadzona jako ściana kominowa. - Komin zewnętrzny - komin prowadzony na zewnątrz budynku, może być konstrukcyjnie powiązany z budynkiem, lub też szczególny rodzaj - komin nie związany z budynkiem - wolnostojący.
Rys.1 Schemat komina z akcesoriami	1-Komin 2-Kanał spalinowy 3-Wewnętrzna warstwa komina 4-Izolacja termiczna 5-Zewnętrzna ścian przewodu kominowego 6-Obudowa lub okładzina 7-Odcinek komina 8-Komin (wielościenny), wielowarstwowy 9-Kształtka kominowa 10-Łącznik (czopuch) 11-Urządzenie grzewcze
Ze względu na funkcję, jaką pełnią kominy, możemy podzielić je na: - Dymowe - służą do odprowadzenia spalin od palenisk opalanych paliwem stałym. Spaliny zawierają poza tlenkami gazowymi również pyły i sadzę oraz parę wodną. - Spalinowe - służą do odprowadzenia spalin z palenisk gazowych i opalanych paliwem płynnym. - Kominy wentylacyjne - nawiewne i wywiewne służą do dostarczania powietrza koniecznego w procesie spalania oraz wymiany zużytego powietrza w pomieszczeniu. Ze względu na charakter pracy kominy można podzielić na: - Komin w mokrym trybie pracy - komin od niskotemperaturowych, gazowych kotłów c.o., kotłów kondensacyjnych, gdzie temperatura spalin zawarta jest w przedziale 80°C -160°C. - Komin w suchym trybie pracy - komin od palenisk na paliwo stałe, gdzie temperatura spalin wyższa jest niż 160°C. - Komin pracujący w nadciśnieniu - wtedy gdy ciśnienie wewnątrz komina jest wyższe od ciśnienia zewnętrznego (atmosferycznego). Są to kominy od palenisk z palnikami nadmuchowymi. - Komin pracujący w podciśnieniu - wtedy gdy ciśnienie wewnątrz komina jest niższe od atmosferycznego, komin pracujący grawitacyjne . Do podstawowych zadań instalacji kominowych należy: - odprowadzenie spalin z paleniska na zewnątrz do atmosfery, - dostarczenie powietrza potrzebnego w procesie spalania, - wymiana zużytego powietrza w pomieszczeniu. Dla zapewnienia prawidłowego działania palenisk komin powinien posiadać, określony przez producenta urządzenia grzewczego, minimalny ciąg kominowy. Dla kotłów gazowych z palnikiem atmosferycznym przewody kominowe należy dobierać w sposób zapewniający w trakcie pracy urządzenia grzewczego podciśnienie w kominie zawarte w przedziale l - 15 Pa. Efektywna długość komina to: w przypadku kominów dymowego i spalinowego odległość od paleniska aż do jego wylotu, natomiast komina wentylacyjnego - od miejsca włączenia wentylacji do wylotu. Długość komina w istniejących budynkach determinowana jest w sposób określony w PN-89/B-10425. Wymagania konstrukcyjne stawiane systemom kominowym: - Materiały użyte do konstruowania obudów kominów powinny być: - niepalne, posiadać odporność ogniową co najmniej 60 min.; - w przypadku przewodów spalinowych ich powierzchnia wewnętrzna powinna być gładka i odporna na destrukcyjne działanie spalin; - powinny zapewniać kominowi szczelność, gazoprzepuszczalność przy nadciśnieniu statycznym 40 Pa wewnątrz komina nie powinna przekroczyć wielkości 0,003 m3/s x m2; - wszystkie materiały powinny być dopuszczone do stosowania w budownictwie w zakresie sanitarnym, a także parametrów: ciśnienia, temperatury, wilgotności i odporności ogniowej występujących w warunkach eksploatacji. - Rozwiązania konstrukcyjne kominów powinny przeciwdziałać zawilgoceniu na całej ich długości. - Przekrój przewodów dymowych i spalinowych powinien być dostosowany do obciążenia cieplnego pochodzącego od urządzeń grzewczych, na całej długości przewodów nie powinno występować zmniejszenie ich przekroju. - Stosowanie zbiorczych przewodów wentylacyjnych, spalinowych i dymowych z przykanalikami jest zabronione. Dopuszcza się jednak stosowanie zbiorczych systemów powietrzno-spalinowych przystosowanych do pracy z urządzeniami z zamkniętą komorą spalania, wyposażonymi w zabezpieczenie przed zanikiem ciągu kominowego. - Kominy powinny być skonstruowane w taki sposób, aby istniał dostęp do okresowego czyszczenia i kontroli w trakcie eksploatacji. - W przypadku zmiany funkcji komina (np. z wentylacyjnego na spalinowy) należy dostosować przekrój komina do nowych warunków i zabezpieczyć przed kondensatem. - Wnętrze komina powinno być gładkie, tak by straty ciągu powodowane tarciem i osadzaniem się nagaru były jak najmniejsze. - Kominy używane sezonowo winny mieć wyloty zabezpieczone łatwo demontowalną siatką odporną na korozję, nie dopuszczającą do zakładania gniazd przez ptaki. W przypadku specjalnych konstrukcji systemów powietrzno-spalinowych SPS: - Dopuszcza się pobór powietrza do spalania oraz odprowadzenie spalin przez ścianę budynku w budynkach zamieszkania zbiorowego tylko od urządzeń gazowych z zamkniętą komorą spalania o mocy nie większej niż 5 kW. - W budynkach jednorodzinnych wolnostojących, zagrodowych i rekreacji indywidualnej dopuszcza się pobór powietrza i odprowadzenie spalin z urządzeń z zamkniętą komorą spalania o mocy nie większej niż 21 kW ( dotyczy to tylko jednego rodzaju budynków jednorodzinnych zdefiniowanych w art. 3 ust 2a ustawy Prawo budowlane). - W budynkach produkcyjnych i magazynowych oraz halach sportowych i widowiskowych nie ogranicza się nominalnej mocy cieplnej urządzeń z zamkniętą komorą spalania, stawia się natomiast inne ograniczenia. Odległość wylotu spalin powinna wynosić: min 3,0 m od poziomu terenu; minimum 8,0 m od granicy działki budowlanej; minimum 12,0 m od ściany z oknami innego budynku. Odprowadzanie spalin przez ścianę budynku z urządzeń zasilanych paliwami płynnymi lub stałymi jest niedopuszczalne. Wymagania szczegółowe dla kominów wszystkich typów. Komin powinien być wyposażony w następujące elementy: - Otwór wyczystny umieszczony poniżej podłączenia czopucha lub nad dnem komina. Dolna krawędź otworu wyczystnego usytuowanego w pomieszczeniu, w którym znajduje się urządzenie grzewcze, powinna znajdować się 30 cm nad podłogą. Otwór wyczystny powinien być szczelnie zamknięty, zamknięciem wykonanym z niepalnego materiału (niedopuszczalne jest tak ostatnio modne w kominkach konstruowanie odprowadzenia spalin na króćcu wylotowym spalin, bez osadnika sadzy i skroplin oraz bez drzwiczek rewizyjno - wyczystnych). - W częściach skośnych komina (w przypadkach odchylenia od pionu) powinny być wykonane otwory rewizyjne, krawędzie w miejscach przejścia lica pionowego w skośne powinno być zabezpieczone przed obtłukiwaniem. - W stopie komina powinien znajdować się odstojnik kondensatu wraz z odprowadzeniem skroplin na zewnątrz. - Połączenia elementów użytych do budowy komina muszą być szczelne w zakresie maksymalnego ciśnienia spalin. Niedopuszczalne jest wykonywanie połączeń elementów w stropach. - Komin w sposób ciągły powinien być prowadzony od fundamentu aż do wylotu ponad dach. Niedopuszczalnym i karygodnym jest budowanie komina w odcinkach od stropu do stropu. - Kominy powinny być prowadzone pionowo, dopuszcza się odchylenia od pionu nie więcej niż o 30° i na odcinku nie dłuższym niż 2,0 m. - Kominy w zewnętrznych ścianach budynku oraz na zewnątrz budynku powinny być izolowane termicznie. - Kominy z przewodami o przekroju większym niż 0,075 m2 powinny być wydzielone z konstrukcji budynku. - Nie powinno się instalować na kominach i ścianach kominowych żadnych urządzeń technicznych i sanitarnych, nie stanowiących wyposażenia komina, np. grzejników wody przepływowej, umywalek. Wprowadzanie przewodów wentylujących piony kanalizacyjne do przewodów dymowych i spalinowych oraz do przewodów wentylacyjnych pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi jest zabronione. Lokalizacja wylotów kominów: Wyloty kominów powinny być wyprowadzone ponad dach na wysokość: a) przy dachach płaskich niezależnie od konstrukcji, dach o kącie nachylenia połaci nie większym niż 12°, a także przy dachach stromych o kącie większym niż 12° o pokryciu łatwo zapalnym - co najmniej 0,60 m wyżej od poziomu kalenicy - rys. 2 (a i b); b) przy dachach stromych o kącie pochylenia połaci większym niż 12° i pokryciu niepalnym wyloty przewodów powinny znajdować się co najmniej 0,30 m od powierzchni dachu oraz w odległości co najmniej 1,0 m mierzonej w kierunku poziomym od tej powierzchni (rys. 2c). Przy usytuowaniu kominów obok przeszkody, przy dachach wgłębionych, dla prawidłowego działania ich wyloty powinny się znajdować: a) co najmniej 0,30 m wyżej górnej krawędzi przeszkody dla kominów usytuowanych w odległości mniejszej niż l,5 m od tej przeszkody; b) co najmniej na poziomie górnej krawędzi przeszkody dla kominów usytuowanych w odległości większej od 1,5 do 3,0 m od tej przeszkody; c) ponad płaszczyzną wyprowadzoną pod kątem 12° w dół od poziomu przeszkody dla kominów usytuowanych w odległości od 3,0 do 10,0 m od tej przeszkody (rys.2 d). W przypadku nadbudówek na dachach (mansardy z oknami) wyloty kominów powinny znajdować się powyżej nadbudówek przy zachowaniu warunków a,b,c.  Rys.2 Usytuowanie wylotów kominów ponad dachem W uzasadnionych przypadkach służby ochrony powietrza mogą zażądać podwyższenia kominów w stosunku do wymagań punktów a,b,c. Odbiór przewodów kominowych: wentylacyjnych, spalinowych i dymowych. Nazwane zostały wszystkie elementy komina oraz wymagania tak ogólne, jak i szczegółowe stawiane nie tylko gotowym konstrukcjom kominowym, ale również materiałom służącym do konstruowania kominów. Pozostaje jedynie określić czynności, jakie należy wykonać przed oddaniem kominów do użytku. Definiuje to rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz.U. 74/99). Przed oddaniem do użytku, po przeróbce lub zmianie podłączeń przewody kominowe należy poddać do kontroli przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia i kwalifikacje . W związku z tym, że nie powstały jeszcze jakieś obowiązujące wytyczne, w jaki sposób powinien przebiegać odbiór instalacji kominowych, poniższe zestawienie jest kompilacją stworzoną w oparciu o obowiązujące w Polsce przepisy prawne i techniczne, w tym również Polskie Normy dotyczące kominów. Ustawa Prawo Budowlane, a także ustawa O wyrobach budowlanych, definiuje wyrób budowlany. "Ilekroć w ustawie jest mowa o wyrobie budowlanym - należy przez to rozumieć rzecz ruchomą, bez względu na stopień jej przetworzenia, przeznaczoną do obrotu, wytworzoną w celu zastosowania w sposób trwały w obiekcie budowlanym, wprowadzaną do obrotu jako wyrób pojedynczy lub jako zestaw wyrobów i mającą wpływ na spełnienie wymagań podstawowych....", o których na wstępie. Czynności odbiorowe można podzielić na dwie części. Pierwsza z nich to odbiór formalny, gdzie dokonuje się: - sprawdzenia zgodności materiałów z wymaganiami dokumentacji oraz aktualności atestów i aprobat technicznych; - sprawdzenia oznakowania komina, umożliwiające jego właściwe zaklasyfikowanie oraz identyfikację producenta; - sprawdzenia zgodności wykonania instalacji z jej projektem. Druga, to odbiór fizyczny, gdzie przeprowadza się badanie przewodów kominowych obejmujące sprawdzenie: - drożności przewodów; - prawidłowości prowadzenia przewodów; - kierunku przewodów (odchylenie od pionu); - wielkości przekrojów przewodów; - grubości przegród; - łączeń elementów (czy nie użyto elementów uszkodzonych); - stanu powierzchni przewodów; - wyposażenia otworów rewizyjnych i wyczystnych; - wlotów do przewodów; - wylotów przewodów; - prawidłowego ciągu; - odprowadzenia kondensatu. Badanie przewodów kominowych na placu budowy przeprowadza się z pomocą specjalistycznego sprzętu. Do inspekcji wewnętrznej powierzchni obudowy przewodu kominowego używa się inspekcyjnej kamery kominowej. Badanie wielkości i prawidłowości ciągu kominowego przeprowadza się najczęściej za pomocą anemometru skrzydełkowego. Do badania szczelności przewodu kominowego można użyć starszych metod z wykorzystaniem świecy dymnej lub nowszych za pomocą specjalistycznego sprzętu do badania szczelności komina- szczególnie kominów projektowanych jako pracujące w nadciśnieniu. Z przeprowadzonych badań sporządza się protokół, który stanowi załącznik do dziennika budowy i jest między innymi jednym z dokumentów kwalifikującym obiekt do użytkowania. Piśmiennictwo: 1. Ustawa z dn 7.07.1994 Prawo Budowlane (tekst jednolity Dz.U. 93 z 2004) 2. Ustawa z dnia 16.04.2004 O wyrobach budowlanych (Dz.U. 92/04) 3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9.12.1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz.U. 74/99) 4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 75/02) 5. PNEN 1443:2001 Kominy. Wymagania ogólne 6. PN-89/B - 10425 Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane z cegły. Wymagania techniczne i badania przy odbiorze 7. PN-83/B 0343 Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Mistrz kominiarski - Jan Budzynowski