Od 16 grudnia 2002 r. zaczeły obowiązywać nowe przepisy techniczno -budowlane wprowadzone rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002 r. Nr 75 poz. 690). Rozporządzenie to zastąpiło dotychczasowe rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Coraz powszechniejsze zastosowanie gazu i oleju opałowego doprowadziło do zmian w technice grzewczej, a w konsekwencji i w technice kominowej. Postępujący rozwój techniki spalania doprowadził do produkcji kotłów grzewczych o lepszych parametrach wykorzystania energii, niższej temperaturze spalin oraz do coraz częstszego stosowania urządzeń z zamkniętą komorą spalania i zastosowaniem przewodów powietrzno-spalinowych. Do budowy systemów kominowych stosowane są nowe materiały, wymagające określenia wymagań, jakie winny spełniać.
Wszystkie te zmiany, konieczność przystosowania naszego ustawodawstwa do standardów i norm obowiązujących w Unii Europejskiej, niedoskonałość w dotychczasowym sprecyzowaniu niektórych wymagań, powodująca liczne interpretacje i uzupełnienia ze strony organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, które nie stanowiły oficjalnej wykładni prawa i nie były wiążące dla organów administracji orzekających w sprawach indywidualnych, wymagały regulacji przepisów wynikających z delegacji Prawa budowlanego.

W nowym rozporządzeniu zachowano dotychczasowy układ problemowy. Ma to ułatwić korzystającym z przepisów porównanie wprowadzonych zmian i uzupełnień poszczególnych paragrafów.

Wymienione wyżej uwarunkowania doprowadziły do licznych zmian przepisów w rozdziałach poświęconych bezpośrednio przewodom kominowym, jak i w rozdziałach dotyczących instalacji, których to użytkowanie wiąże się z przewodami kominowymi. Mam tu na myśli kanały kominowe w budynku: wentylacyjne, spalinowe i dymowe, prowadzone w ścianach budynku, w obudowach trwale połączonych z konstrukcją budynku lub stanowiące konstrukcje samodzielne. Dla zobrazowania wprowadzonych zmian przepisów dotyczących przewodów kominowych omówimy w dalszej części ich nowe sformułowania bądź współzależności.

W dziale IV wyposażenie techniczne budynków, rozdział 5 przewody kominowe, w § 140 ust. 1 uściślony został przepis odnośnie spełnienia przez przewody kominowe wymagań zidentyfikowanych Polskich Norm, dotyczących wymagań technicznych dla przewodów kominowych oraz projektowania kominów. W ust. 3 uzupełniono wymagania dotyczące minimalnego wymiaru lub średnicy stalowego wkładu kominowego, umieszczonego w istniejącym lub nowo budowanym przewodzie kominowym, w celu poprawy jego szczelności lub ochrony przed destrukcyjnym działaniem mokrych spalin. Wprowadzenie tego zapisu ma szczególne znaczenie, bowiem dopuszcza możliwość stosowania stalowych wkładów kominowych o średnicach mniejszych niż 14 cm do regeneracji nieszczelnych przewodów kominowych spalinowych i dymowych, murowanych z cegły o przekroju 14 x 14 cm. Dotychczasowe ich stosowanie wzbudzało liczne kontrowersje zarówno zarządców, jak i mistrzów kominiarskich dokonujących okresowych przeglądów kominowych. W ust. 5 obniżono dolny próg minimalnego wymiaru przekroju przewodu kominowego wentylacyjnego z 0,11 m do 0,1 m. Utrzymany jednak został dotychczasowy minimalny jego przekrój 0,016 m2, decydujący o odpowiednim przepływie powietrza.

Dokonano w § 141 uszczegółowienia zakazu stosowania grawitacyjnych zbiorczych przewodów spalinowych, dymowych, wentylacyjnych oraz indywidualnych wentylatorów wyciągowych w tych pomieszczeniach, w których znajdują się wloty do przewodów spalinowych. Jednocześnie dopuszczono w § 174 ust. 3 stosowanie zbiorczych przewodów systemów powietrzno-spalinowych przystosowanych do pracy z urządzeniami z zamkniętą komorą spalania, wyposażonymi w zabezpieczenia przed zanikiem ciągu kominowego. Uściślono zapis dopuszczający wyprowadzenie przez ściany zewnętrzne budynków przewodów spalinowych w § 142 ust. 3, a poprzez przywołany przepis § 175 określono warunki takiego wyprowadzenia. Bezpośrednie odprowadzenie spalin przewodami spalinowymi wyprowadzonymi przez ściany zewnętrzne budynku ma zastosowanie jedynie w przypadku stosowania urządzeń gazowych. W dotychczasowych przepisach górną dopuszczalną granicą stosowania urządzeń z zamkniętą komorą spalania i ww. systemem odprowadzania spalin była nominalna moc cieplna określona na 21 kW dla wolno stojących budynków jednorodzinnych. Nowe przepisy rozszerzają stosowanie tych urządzeń bez ograniczenia ich mocy cieplnej w przypadkach ich instalowania w budynkach produkcyjnych i magazynowych oraz halach sportowych i widowiskowych, pod warunkiem, że odległość ściany, przez którą wyprowadzone są indywidualne przewody powietrzno-spalinowe, od granicy działki budowlanej wynosi co najmniej 8 m, a od ściany innego budynku nie mniej niż 12 m, a także jeżeli wyloty przewodów znajdują się wyżej niż 3 m ponad poziomem terenu. Wprowadzenie tego zapisu umożliwi stosowanie w szerszym (wielokrotnie postulowanym) zakresie gazowych urządzeń grzewczych z zamkniętą komorą spalania i bezpośrednim odprowadzeniem spalin przez ściany zewnętrzne w obiektach tymczasowych i które np. wymagają ogrzewania okresowego lub w których niemożliwe jest wykonanie stałych systemów grzewczych lub kominowych. Doprecyzowano cel stosowania nasad kominowych w § 143 ust. 1, których głównym zadaniem jest zabezpieczenie przed odwróceniem ciągu, a nie pobudzanie ciągu. Jednocześnie zwrócono uwagę na fakt, aby zamontowane nasady nie utrudniały dostępu do wylotów przewodów kominowych, które winny być dostępne do czyszczenia i okresowej kontroli wynikającej z mocy art. 62 ustawy Prawo budowlane.

Dotychczasowe wymagania w zakresie minimalnych wymiarów, stawiane przewodom kominowym dymowym, do których mogą być przyłączone trzony kuchenne na paliwo stałe i kominki z otwartym paleniskiem, rozszerzono na kotły grzewcze na paliwo stałe i kominki z zamkniętym wkładem kominkowym - w § 145. Wprowadzono w § 146 ust. 2 dodatkowy wymóg wyposażenia przewodów spalinowych i dymowych w układ odprowadzenia skroplin, w przypadku, gdy mamy do czynienia z występowaniem spalin mokrych.

Uwaga! Kominy wolno stojące kwalifikowane są jako budowle i wymagają uzyskania pozwolenia na budowę ( montaż ). 
W dalszej części omówione zostaną zasadnicze zmiany w innych rozdziałach dotyczących instalacji, których wymagania w sposób bezpośredni wiążą się z przewodami kominowymi lub mają wpływ na bezpieczne użytkowanie systemów kominowych. 

W dziale IV, w rozdziale 4 poświęconym instalacjom ogrzewczym w § 132 ust. 3 uregulowane zostały po raz pierwszy zasady instalowania kominków opalanych drewnem z otwartym paleniskiem lub zamkniętym wkładem kominkowym. Z treści zapisu wynika, że ww. kominki mogą być instalowane wyłącznie w budynkach jednorodzinnych, mieszkalnych, w zabudowie zagrodowej i rekreacji indywidualnej oraz niskich budynkach wielorodzinnych (o wysokości do 4 kondygnacji nadziemnych włącznie), w pomieszczeniach spełniających wymagania w zakresie kubatury, wentylacji, przewodów kominowych obsługujących kominek oraz możliwości dopływu powietrza do paleniska kominka.

W dziale IV, w rozdziale 6 dotyczącym wentylacji i klimatyzacji w § 150 zostały uzupełnione wymagania w sprawie zasad projektowania instalacji wentylacji i klimatyzacji, które znajdowały się w innych paragrafach lub rozdziałach, tworząc przejrzystość przepisu. Np. zakaz łączenia ze sobą w instalacji wentylacji i klimatyzacji przewodów z pomieszczeń zagrożonych wybuchem z przewodami z innych pomieszczeń został przeniesiony z rozdziału 6 w dziale VI. W § 150 ust. 9 dotyczącym zakazu stosowania wentylacji mechanicznej wyciągowej w pomieszczeniach z paleniskami na paliwo stałe, płynne lub z urządzeniami pobierającymi powietrze do spalania z pomieszczenia i z grawitacyjnym odprowadzeniem spalin przewodem od urządzenia został usunięty dotychczasowy zakaz stosowania mechanicznej wentylacji wyciągowej, w przypadku, gdy w tym pomieszczeniu stosowane jest urządzenie gazowe z zamkniętą komorą spalania.

W rozdziale 7 poświeconym instalacji gazowej dokonano całkowitej zmiany układu § 174 i § 175 dotyczących warunków wykonywania i prowadzenia przewodów i kanałów spalinowych. Wprowadzono nowe wymagania dotyczące przyłączania urządzeń gazowych z zamkniętą komorą spalania do kominów oraz konieczność stosowania zabezpieczeń przed zanikiem ciągu kominowego, co w znacznym stopniu przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa użytkowania urządzeń gazowych. W ust. 3 § 174 dopuszczono do stosowania zbiorcze przewody systemów powietrzno-spalinowych przystosowanych do pracy z urządzeniami z zamkniętą komorą spalania, wyposażonymi w zabezpieczenia przed zanikiem ciągu kominowego. Natomiast w ust. 4 § 174 dopuszczono do stosowania indywidualne przewody powietrzne i spalinowe jako zestaw wyrobów służących do doprowadzenia powietrza do urządzenia gazowego i odprowadzenia spalin na zewnątrz. W ust. 5 § 174 zmodyfikowano wymagania dotyczące dopuszczenia przyłączenia w pomieszczeniu kotłowni kilku kotłów do wspólnego kanału spalinowego w zależności od rodzaju kotła. W pkt 1 ust. 5 § 174 określa się, że warunkiem dopuszczenia kotłów pobierających powietrze do spalania z pomieszczenia jest zastosowanie skrzyniowego przerywacza ciągu lub wyposażenie kotłów w czujniki zaniku ciągu kominowego, wyłączające równocześnie wszystkie kotły. W pkt 2 rozszerzono dopuszczenie na kotły z palnikami nadmuchowymi pod warunkiem wykonania przewodu spalinowego o przekroju poprzecznym nie mniejszym niż 1,6 sumy przekrojów przewodów spalinowych odprowadzających spaliny z poszczególnych kotłów, a także wyposażenie wylotu przewodu spalinowego w czujnik zaniku ciągu kominowego, wyłączający równocześnie wszystkie kotły.
W dziale VI bezpieczeństwo pożarowe, w rozdziale 6 poświęconym wymaganiom przeciwpożarowym dla palenisk i instalacji, w § 266 określono wymagania przeciwpożarowe, jakie muszą spełniać przewody spalinowe i dymowe. Muszą być wykonane z materiałów niepalnych, a przewody lub obudowa przewodów spalinowych i dymowych powinna spełniać wymagania określone w Polskiej Normie dotyczącej badań ogniowych dla małych kominów. Wprowadzony zapis uchroni przed zapoczątkowanym stosowaniem przewodów spalinowych z tworzyw sztucznych, które nie odpowiadają wymaganiom ww. normy.
W artykule omówione zostały główne zmiany, jakim powinny odpowiadać systemy kominowe i na które należy zwrócić uwagę przy ich projektowaniu, budowie i użytkowaniu. Należy sądzić, że szereg wprowadzonych nowych uregulowań przyczyni się do poprawy stanu technicznej sprawności i bezpiecznego użytkowania kominów, które stanowią potencjalne zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, czego przykładem są liczne przypadki zatrucia tlenkiem węgla. Na zagrożenia te powinny być uczulone szczególnie osoby wykonujące okresowe kontrole stanu technicznej sprawności przewodów kominowych, wynikające z obowiązku narzuconego przez art. 62 ustawy Prawo budowlane.

Stanisław Muras
Naczelnik Wydziału Instalacji i Sieci
w Departamencie Inspekcji Budowlanej
Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego