Wentylacja w budynkach mieszkalnych 
zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej
Polska norma PN-83 B-03430
Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości

1. Wstęp
1.1. Przedmiot normy. Przedmiotem normy są wymagania dotyczące wentylacji w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego o użyteczności publicznej.
1.2. Zakres stosowania normy. Normę należy stosować przy projektowaniu i wykonywaniu urządzeń wentylacyjnych dla nowo wznoszonych budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego oraz użyteczności publicznej.
2. Wentylacja w budynkach mieszkalnych
2.1. Wentylacja mieszkań
2.1.1. Układ wentylacji mieszkań powinien zapewniać co najmniej:
a) doprowadzanie powietrza zewnętrznego do pokojów mieszkalnych oraz kuchni z oknem zewnętrznym;
b) usuwanie powietrza zużytego z kuchni, łazienki, oddzielnego ustępu oraz ewentualnego pomocniczego pomieszczenia bezokiennego (składzik, garderoba).
2.1.2. Strumień objętości powietrza wentylacyjnego dla mieszkania określony jest przez sumę strumieni powietrza, usuwanych z pomieszczeń wymienionych w 2, 1, 1b). Strumienie te, niezależnie od rodzaju wentylacji, powinny wynosić co najmniej:
- dla kuchni z oknem zewnętrznym, wyposażonej w kuchnię gazową lub węglową - 70 m3/h,
- dla kuchni z oknem zewnętrznym, wyposażonej w kuchnię elektryczną,
- w mieszkaniu do 3 osób - 30m3/h,
- w mieszkaniu dla więcej niż 3 osób - 50m3/h,
- dla kuchni bez okna zewnętrznego lub dla wnęki kuchennej, wyposażonej w kuchnię elektryczną - 50m3/h,
- do łazienki ( z ustępem lub bez) - 50m3/h,
- dla oddzielnego ustępu - 30m3/h,
- dla pomocniczego pomieszczenia bezokiennego - 15m3/h.
Kuchnie bez okna zewnętrznego, wyposażone w kuchnię gazową powinny mieć mechaniczną wentylację wywiewną; usuwany strumień powietrza powinien wynosić 70m3/h.
2.1.3. Okresowe zwiększenie wentylacji kuchni. Zaleca się projektowanie urządzeń wentylacyjnych umożliwiających okresowe zwiększenie strumienia objętości powietrza usuwanego z kuchni w czasie jej użytkowania, do co najmniej 120m3/h.
2. 1. 4. Wybór rodzaju wentylacji. W budynkach o wysokości do 11 kondygnacji może być stosowana wentylacja grawitacyjna lub mechaniczna. W budynkach wyższych należy stosować wentylację mechaniczną wywiewną lub nawiewno- wywiewną. Wentylacja mechaniczna powinna działać w sposób ciągły przez całą dobę. W okresie nocnym (np. od godz. 22.00 do 6.00) strumienie powietrza podane w 2. 1. 2 mogą być zredukowane do wielkości zapewniającej 20 m3/h na 1 mieszkańca.
Dopuszcza się projektowanie wentylacji mechanicznej zdecentralizowanej, działającej niezależnie w każdym mieszkaniu ( lub jego poszczególnych pomieszczeniach) i uruchamianej okresowo przez użytkownika mieszkania, pod warunkiem skutecznego zabezpieczenia przed możliwością dotarcia usuwanego powietrza do innych mieszkań.
W ramach jednego mieszkania nie dopuszcza się stosowania równolegle wentylacji wywiewnej mechanicznej o działaniu ciągłym i wentylacji grawitacyjnej oraz jednoczesnego stosowania przewodów zbiorczych i indywidualnych wentylacji grawitacyjnej.
W mieszkaniach wyposażonych w paleniska na paliwo stałe, kominki lub gazowe podgrzewacze wody z grawitacyjnym doprowadzaniem spalin, może być stosowana tylko wentylacja grawitacyjna lub mechaniczna wentylacja nawiewno - wywiewna. (zrównoważona)
2. 1. 5. Dopływ powietrza zewnętrznego do pokojów mieszkalnych oraz kuchni z oknem zewnętrznym powinien być zapewniony w sposób podany wg poz. a) lub b).
a) Przez otwory o regulowanym stopniu otwarcia, usytuowane w górnej części okna lub ponad oknem względnie, jeśli zapewni się skuteczne ogrzanie dopływającego powietrza, w dolnej części ściany zewnętrznej. Regulacja otwarcia może być ręczna lub samoczynna (regulator stałego przepływu). Dopuszcza się doprowadzanie powietrza zewnętrznego przez okna ze skrzydłem uchylno- rozwieranym, górnym wywietrznikiem uchylnym lub górnym skrzydłem uchylnym. W tych przypadkach urządzenie do regulacji powinno umożliwiać przy minimalnym uchyleniu uzyskanie szczeliny o szerokości nie większej niż 15 mm pomiędzy górną przylgą części uchylnej a ramą skrzydła lub ościeżnicy, przy czym dla skrzydeł uchylno- rozwieralnych wymaganie to odnosi się do szerokości szczeliny po stronie zawias. W budynkach jednorodzinnych dopuszcza się również doprowadzenie powietrza przez górne wywietrzniki rozwierane bez regulacji kąta rozwarcia.
b) Przez otwory nawiewne wentylacji mechanicznej.
2. 1. 6. Odpływ powietrza z pokojów mieszkalnych. Powietrze z pokojów mieszkalnych powinno być odprowadzane przez otwory wyrównawcze umieszczone ponad drzwiami lub w ich górnej części lub przez otwory wywiewne. Dopuszcza się odprowadzanie powietrza przez szczeliny pomiędzy dolną krawędzią drzwi a podłogą. Przekrój netto otworów lub szczelin powinien wynosić co najmniej 80 cm2. Pokoje mieszkalne w mieszkaniach dwukondygnacyjnych znajdujące się na wyższej kondygnacji oraz pokoje mieszkalne oddzielone więcej niż dwojgiem drzwi od pomieszczeń, z których usuwane jest powietrze wg 2. 1. 1b), powinny mieć otwór wywiewny przyłączony do oddzielnego pionowego przewodu wentylacyjnego. Strumień powietrza usuwanego z tych pokojów powinien odpowiadać 1 wymianie na godzinę.
2. 1. 7. Dopływ powietrza wewnętrznego do kuchni, łazienek, ustępów oraz pomocniczych pomieszczeń bezokiennych powinien być zapewniony przez otwory w dolnych częściach lub przez szczeliny pomiędzy dolną krawędzią drzwi a podłogą lub progiem. Przekrój netto otworów lub szczelin powinien wynosić 200 cm2. 
2. 1. 8. Odpływ powietrza z kuchni, łazienek, ustępów oraz pomocniczych pomieszczeń bezokiennych powinien byc zapewniony przez otwory wywiewne, usytuowane w górnej części ściany i przyłączone do pionowych przewodów wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej zgodnie z 2. 1. 4.
Do poszczególnych pionów wentylacyjnych powinny być przyłączone tylko pomieszczenia o tym samym charakterze (kuchenne, sanitarno- higieniczne itd). Nie dopuszcza się wykorzystywania pionów obsługujących mieszkania do usuwania powietrza z pomieszczeń niemieszkalnych (piwnice, pralnie, suszarnie itd.) .
2. 2. Wentylacja pomieszczeń mieszkalnych
2. 2. 1. Piwnice powinny mieć zapewniony dopływ powietrza przez otwierane okna lub specjalne otwory w przegrodach zewnętrznych. Dla odpływu powietrza należy stosować przewody wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej o działaniu ciągłym. Strumień powietrza wentylacyjnego powinien odpowiadać co najmniej 0,3 wymianom na godzine. Piwnice podzielone ażurowymi ścianami należy traktować jako jedno pomieszczenie. 
2. 2. 2. Poddasza powinny miec dopływ i odpływ powietrza przez otwory w zewnętrznych przegrodach budowlanych.
2. 2. 3. Klatki schodowe powinny mieć w górnej części otwór wywiewny o przekroju netto 200 cm2.
2. 2. 4. Rura zsypu śmieci powinna mieć wylot powietrza ponad dachem budynku, wyposażony w filtr oraz wentylator wywiewny. Strumień powietrza wywiewnego powinien wynosić co najmniej 200 m3/h. 
2. 2. 5. Pomieszczenia pralni domowych powinny mieć wentylację wywiewną lub nawiewno- wywiewną o wydajności odpowiadającej co najmniej 2 wymianom na godzinę, pracującą okresowo w czasie ich użytkowania. Przy wentylacji wywiewnej doprowadzenie powietrza zewnętrznego powinno być zapewnione przez otwory o regulowanym stopniu otwarcia, zgodnie z 2. 1. 5a). 
2. 2. 6. Pomieszczenia suszarni bielizny powinny mieć wentylację grawitacyjną, zapewniającą 1 wymianę powietrza na godzinę. Dopływ powietrza może być zapewniony z sąsiednich pomieszczeń przez otwory w drzwiach.
2. 2. 7. Inne pomieszczenia (np. usługowe, techniczne itp. ), znajdujace się w budynkach mieszkalnych, powinny być wentylowane zgodnie z wymaganiami rozdziału 4 lub z ewentualnymi szczegółowymi wymaganiami technologicznymi.
3. Wentylacja w budynkach zamieszkania zbiorowego.
3. 1. Strumień objętości powietrza wentylacyjnego powinien wynosić co najmniej:
- dla pokojów mieszkalnych i sypialnych - 20 m3/h dla każdego mieszkańca, przy czym łączny strumień powietrza dla pokoju nie powinien być niższy od 1 wymiany na godzinę;
- dla pokojów zbiorowego przebywania ludzi (np. świetlice, pokoje nauki, jadalnie) - 20m3/h dla każdej przebywającej osoby);
- dla kuchni, łazienek i ustępów, przeznaczonych do użytku indywidualnego - wg 2. 1. 1.
Strumień powietrza wentylacyjnego dla kuchni i pomieszczeń sanitarno-higienicznych, przeznaczonych dla wspólnego użytku mieszkańców, oraz innych nie wymienionych pomieszczeń - powinien odpowiadać obowiazującym przepisom lub szczegółowym wymaganiom technologicznym i sanitarnym.
3. 2. Wybór rodzaju wentylacji - wg 2. 1. 4.
3. 3. Układ wentylacji
3. 3. 1. Pokoje mieszkalne i sypialne powinny mieć zapewniony dopływ powietrza zewnętrznego zgodnie z 2. 1. 5. Odpływ powietrza powinien być zapewniony albo bezpośrednio - przez otwory wywiewne przyłączone do pionowych przewodów wentylacyjnych, albo pośrednio - wg 2. 1. 6, jeżeli sąsiadujące pomieszczenie ma otwór wywiewny i przeznaczony jest do wyłącznego użytkowania przez mieszkańców pokoju (np. łazienka lub ustęp).
3. 3. 2. Pokoje zbiorowego przebywania ludzi powinny mieć zapewniony dopływ powietrza zewnętrznego oraz mieć otwory wywiewne przyłączone do pionowych przewodów wentylacyjnych. Dopływ powietrza zewnętrznego w wielkości nie przekraczającej 2 wymian na godzinę może być zapewniony pod wpływem podciśnienia przez otwory o regulowanym stopniu otwarcia zgodnie z 2. 1. 5a). Dolna krawędź otworów nawiewnych powinna znajdować się co najmniej 2m ponad podłogą. W przypadku stosowania skrzydeł uchylno- rozwieranych, górnych wywietrzników uchylnych lub górnych skrzydeł uchylnych - wysokość 2m odnosi się do szczeliny, jaka występuje przy najmniejszym stopniu otwarcia. Przy wyższej krotności wymian powietrze zewnętrzne powinno być doprowadzane przez kratki nawiewne 
wentyalcji mechanicznej.
3. 3. 3. Kuchnie, łazienki i ustępy, przeznaczone do użytku indywidualnego, powinny być wentylowane zgodnie z wymaganiami dla tego rodzaju pomieszczeń znajdujących się w mieszkaniach, podanych w 2. 1. 
3. 3. 4. Kuchnie i pomieszczenia sanitarno- higieniczne, przeznaczone do wspólnego użytku mieszkańców, powinny mieć wentylację (dopływ powietrza zewnetrznego, wywiew powietrza) niezależną od sąsiadujących pomieszczeń pobytu ludzi i zapewniającą względem tych pomieszczeń.
3. 3. 5. Inne pomieszczenia nie wymienione w 3. 3. 1. ; 3. 3. 4, powinny mieć wentylację zgodną z rozdz. 4 oraz ogólnymi zasadami techniki wentylacyjnej.
4. Wentylacja w budynkach użyteczności publicznej
4. 1. Strumień objętości powietrza wentylacyjnego
4. 1. 1. Pomieszczenia przeznaczone do stałego i czasowego pobytu ludzi powinny mieć zapewniony dopływ co najmniej 20 m3/h powietrza zewnetrznego dla każdej przebywającej osoby. W pomieszczeniach publicznych, w których jest dozwolone palenie tytoniu, strumień powietrza powinien wynosić 30 m3/h dla każdej osoby. W pomieszczeniach w żłobkach i przedszkolach przeznaczonych do przebywania dzieci, strumień powietrza zewnętrznego może być obniżony do 15 m3/h dla każdego dziecka. Strumień powietrza wentylacyjnego dla pomieszczeń, w których wystepują inne poza ludźmi źródła zanieczyszczeń powietrza, należy określić na podstawie odrębnych wymagań.
4. 1. 2. Pomieszczenia nie przeznaczone do pobytu ludzi. 
Strumień powietrza należy określać na podstawie obowiązujących przepisów, szczegółowych wymagań technologicznych i sanitarnych lub przez analogię z danymi rozdz. 2.
4. 2. Wybór rodzaju wentylacji. W budynkach o wysokości do 11 kondygnacji może być stosowana wentylacja grawitacyjna lub mechaniczna. W budynkach wyższych należy stosować wentylację mechaniczną wywiewną lub nawiewno- wywiewną. Wentylacja mechaniczna powinna być uruchamiana okresowo, na czas użytkowania pomieszczeń, z odpowiednim wyprzedzeniem i opóźnieniem. W pomieszczeniach sanitarnych zaleca się zapewnienie możliwości działania wywiewnej wentylacji dyżurnej o zredukowanej (np. do 33%) wydajności. W pomieszczeniach przeznaczonych do pobytu ludzi należy na okres przerwy w działaniu wentylacji mechanicznej zapewnić co najmniej półkrotną wymianę powietrza w ciągu godziny.
4. 3. Dopływ powietrza zewnętrznego do pomieszczeń przeznaczonych do przebywania ludzi, w ilościach zgodnych z 4. 1. 1, powinien odpowiadać wymaganiom p. 3. 3. 2. Dla pomieszczeń w szkołach i przedszkolach dopuszcza się w uzasadnionych przypadkach doprowadzanie powietrza zewnętrznego pod wpływem podciśnienia w ilościach do 3 wymian na godzinę.
4. 4. Odpływ powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych do pobytu ludzi powinien być zapewniony przez otwory wywiewne przyłączone do pionowych przewodów wentylacyjnych. Przy wentylacji mechanicznej dopuszcza się odprowadzanie części lub całości powietrza wywiewnego przez otwory wyrównawcze do pomieszczeń sąsiadujących, z których jest ono usuwane przez otwory wywiewne.
4. 5. Dopływ powietrza do pomieszczeń nie przeznaczonych do pobytu ludzi powinien być zapewniony przez otwory w dolnych częściach drzwi wewnętrznych o przekroju, przy którym prędkość powietrza nie przekracza 1 m/s, lub przez kratki nawiewne.
4. 6. Odpływ powietrza z pomieszczeń nie przeznaczonych do pobytu ludzi powinien być zapewniony bezpośrednio przez przewody wywiewne wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej.
5. Urządzenia wentylacyjne.
5. 1. Wentylacja grawitacyjna
5. 1. 1. Przekroje przewodów wywiewnych wentylacji grawitacyjnej powinny zapewniać usuwanie wymaganych normą strumieni powietrza w nastepujących warunkach:
a) temperatura zewnętrzna + 12oC,
b) temperatura w pomieszczeniach, z których usuwane jest powietrza, równa temperaturze obliczeniowej wg PN- 82/B- 02402; dla pomieszczeń nieogrzewanych (np. piwnice) należy przyjmować temperaturę wewnętrzną + 16oC,
c) regulowane otwory doprowadzające powietrze zewnętrzne -w położeniu otwartym,
d) nie należy uwzględniać różnic ciśnień spowodowanych działaniem wiatru.
5. 1. 2. Przewody indywidualne i zbiorcze. Przewody zbiorcze mogą być stosowane tylko do odprowadzania powietrza z pomieszczeń o tym samym charakterze posiadających okno zewnętrzne i znajdujących się w budynkach mieszkalnych oraz zamieszkania zbiorowego o wysokości ponad 5 kondygnacji. Przewód indywidualny odprowadzający powietrze z otworu wywiewnego może być przyłączony do przewodu zbiorczego po przejściu dwóch kondygnacji. We wszystkich innych przypadkach należy stosować przewody indywidualne, wyprowadzone ponad dach budynku.
5. 1. 3. Prowadzenie przewodów. Przewody wywiewne należy prowadzić pionowo przy ścianach wewnętrznych. Dopuszcza się w przypadku przewodów indywidualnych, odchylenie do pionu do 30o. Wyloty przewodów ponad dachem powinny być zabezpieczone przed opadami atmosferycznymi oraz przed nawiewaniem powietrza w wyniku działania wiatru.
5. 1. 4. Otwory wentylacyjne łączone z przewodami wywiewnymi powinny być usytuowane tak, aby odległość górnej krawędzi otworu od sufitu nie przekraczała 150 mm. Otwory te powinny mieć wyposażenie umożliwiające redukcję wolnego przekroju do 1/3, obsługiwane z poziomu podłogi. Obudowa otworu powinna umożliwiać zabudowę stałej przesłony (kryzy) dla dławienia nadmiaru ciśnienia.
5. 2. Wentylacja mechaniczna
5. 2. 1. Urządzenia wentylacji mechanicznej wywiewnej w budynkach mieszkalnych powinny odpowiadać wymaganiom wg PN- 80/B- 03433.
5. 2. 2. Inne urządzenia wentylacji mechanicznej należy projektować w oparciu o ogólne zasady techniki wentylacyjnej, z uwzględnieniem wymagań wg PN- 73/B- 03431
5. 2. 3. Układ przewodów wywiewnych powinien byc projektowany w ten sposób, aby w okresie przerw w pracy wentylatora przewody te pełniły częściowo rolę wentylacji grawitacyjnej.
5. 2. 4. Odzysk ciepła. W urządzeniach nawiewnych zaleca się wykorzystanie ciepła zawartego w powietrzu usuwanym do ogrzania powietrza zewnętrznego.
5. 2. 5. Wymagania akustyczne. Urządzenia wentylacji mechanicznej nie powinny powodować przekroczenia dopuszczalnego poziomu dźwięku hałasu określonego w obowiązujących normach i przepisach.
6. Wymagania budowlane
6. 1. Okna i drzwi w ścianach zewnetrznych, po zamknięciu usytuowanego w nich otworu nawiewnego, powinny mieć szczelność odpowiadającą wymaganiom PN- 82/B- 02020.
6. 2. Drzwi wejściowe do mieszkań oraz drzwi do pokojów mieszkalnych i sypialnych w domach zbiorowego zamieszkania, powinny mieć szczelność odpowiadającą współczynnikowi przepuszczalności powietrza nie większemu niż 1,5 m3/ (h . m . daPa 2/3). Wymaganie to obowiązuje dla budynków o więcej niż 2 kondygnacjach.
7. Postanowienia przejściowe
W budynkach zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej, których realizacja zostanie zakończona do dnia 31 grudnia 1986 r. dopuszcza się stosowanie okien o nieregulowanym stopniu otwarcia (p. 3. 3. 2 i p. 4. 3.). W systemach budownictwa prefabrykowanego opracowanych przed 31 grudnia 1982 r. dopuszcza się:
a) w budynkach o wysokości 5 kondygnacji, których realizacja zostanie zakończona do dnia 31 grudnia 1986 r. stosowanie przewodów zbiorczych wentylacji grawitacyjnej (p. 5. 1. 2) zarówno dla pomieszczeń z oknem zewnętrznym, jak i bezokiennych.
b) w budynkach o wysokości 6 do 9 kondygnacji, których realizacja zostanie zakończona do dnia 31 grudnia 1990 r. stosowanie przewodów zbiorczych wentylacji grawitacyjnej dla pomieszczeń bezokiennych.
Postanowienia te nie dotyczą budynków użyteczności publicznej.W systemach budownictwa prefabrykowanego opracowanych przed 31 grudnia 1982 r. w budynkach o wysokości 10 i 11 kondygnacji,
których realizacja zostanie zakończona do dnia 31 grudnia 1987 r. dopuszcza się stosowanie przewodów zbiorczych wentylacji grawitacyjnej (p. 5. 1. 2) dla pomieszczeń bezokiennych. W budynkach o więcej niż 5 kondygnacji, których realizacja zostanie zakończona do dnia 31 grudnia 1985 r. oraz w budynkach od 3 do 5 kondygnacji. których realizacja zostanie zakończona do dnia 31 grudnia 1988 r. dopuszcza się stosowanie drzwi wejściowych wg p. 6. 2 o współczynniku przepuszczalności powietrza do 2,0 m3/h . m . daPa 2/3*)
* Ułamek 2/3 jest wykładnikiem potęgi wartości daPa. 
Koniec

Informacje dodatkowe
1. Instytucja opracowująca normę - Centralny Ośrodek Badawczo- Rozwojowy Techniki Instalacyjnej Instal.
2. Istotne zmiany w stosunku do PN- 74/B- 03430
a) zmieniono układ normy, wydzielając rozdziały dotyczące: wentylacji w budynkach mieszkalnych, budynkach zamieszkania zbiorowego, budynkach użyteczności publicznej, wymagań dla urządzeń wentylacyjnych oraz wymagań budowlanych;
b) zmniejszono wymagane strumienie powietrza usuwanego z kuchni wyposażonej w kuchnię elektryczną; dodano wymaganie usuwania powietrza z pomocniczego pomieszczenia bezokiennego w mieszkaniu (garderoba);
c) dopuszczono przy wentylacji mechanicznej wywiewnej mieszkań redukcję strumieni powietrza w okresie nocnym;
d) dopuszczono stosowanie w mieszkaniach wentylacji mechanicznej zdecentralizowanej, uruchamianej okresowo przez użytkowników mieszkań;
e) podwyższono granicę wymogu stosowania indywidualnych przewodów wywiewnych 
wentylacji grawitacyjnej do 5 kondygnacji (włącznie) oraz wprowadzono ten wymóg dla wszystkich pomieszczeń bezokiennych, niezależnie od wysokości budynku;
f) wprowadzono wymagania wentylacji zsypów śmieci;
g) usunięto szczegółowe wymagania szczelności dla okien i drzwi zewnętrznych , odsyłając do nowej normy PN- 82/B- 02020;
h) wprowadzono szczegółowe wymagania szczelności dla drzwi wejściowych z korytarzy do mieszkań.
3. Normy związane
PN- 82/B- 02020 Ochrona cieplna budynków. Wymagania i obliczenia.
PN- 82/B- 02402 Ogrzewnictwo. Temperatury ogrzewanych pomieszczeń w budynkach
PN- 73/B- 03431 Wentylacja mechaniczna w budownictwie.
Wymagania
PN-80/B-03433 Urządzenia wentylacji mechanicznej wywiewnej w budownictwie mieszkaniowym wielorodzinnym. Wymagania.
4. Normy zagraniczne
RFN DIN 18017 - Luftung von Badern und Spulaborten ohne Aussenfenster
USA ASHRAE Standart 62- 81- Ventilation for Acceptable Inddor Air Quality
5. Autor projektu normy - mgr inż. Marek Kostyrk COBRTI INSTAL.
6. Wydanie 2 - stan aktualny: luty 1986; wprowadzono zminę:
zmiana 1 - Biuletyn PKNMiJ nr 2- 3/1985;
zmiana 2 - Biuletyn PKNMiJ nr 1/1986.

Przedruk za zgodą Polskiego Komitetu Normalizacyjnego
Zezwolenie nr 3/p/96 z dnia 29 maja 1996 roku.